Cây mía (Saccharum officinarum) là một loại cây thân thảo thuộc họ Lúa, được trồng phổ biến tại các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới trên toàn thế giới. Với hình dáng đặc trưng là thân cao, mọc thẳng, chia nhiều đốt và chứa nhiều dịch ngọt tự nhiên, mía không chỉ là cây trồng chủ lực của ngành công nghiệp đường mà còn là nguồn nguyên liệu quý cho nhiều lĩnh vực khác như thực phẩm, đồ uống, nhiên liệu sinh học và chăn nuôi.

1. Các sản phẩm từ cây mía

a. Đường mía

Sản phẩm chính của cây mía là đường saccarose, được chiết xuất và tinh luyện thành đường tinh khiết (RE – Refined Sugar) dùng trong chế biến thực phẩm, bánh kẹo, nước giải khát, dược phẩm, và gia dụng hàng ngày. Ngoài đường trắng, còn có đường vàng, đường thô (raw sugar), và đường phèn được sản xuất từ mía.

b. Nước mía

Nước ép từ thân mía là loại đồ uống phổ biến tại nhiều quốc gia, đặc biệt ở Việt Nam. Nước mía không chỉ giải khát hiệu quả mà còn cung cấp năng lượng tức thời nhờ hàm lượng đường tự nhiên cao.

c. Mật rỉ (molasses)

Sau khi chiết xuất đường, phần nước còn lại gọi là mật rỉ – chứa nhiều khoáng chất và đường chưa tinh luyện. Mật rỉ được dùng trong sản xuất rượu rum, thức ăn chăn nuôi, và làm phân bón hữu cơ.

d. Bã mía

Phần xơ còn lại sau khi ép nước được gọi là bã mía, là phụ phẩm có giá trị cao. Bã mía có thể được tận dụng để đốt tạo năng lượng, làm giấy, hoặc sản xuất vật liệu xây dựng sinh thái.

e. Ethanol sinh học

Từ dịch mía và mật rỉ, người ta có thể lên men để sản xuất ethanol, một dạng nhiên liệu sinh học đang được quan tâm nhằm giảm thiểu sử dụng nhiên liệu hóa thạch và phát thải khí nhà kính.

2. Giá trị dinh dưỡng của các sản phẩm từ mía

Nước mía tươi:

• Năng lượng: Giàu calo (khoảng 270–300 kcal/lít) từ đường tự nhiên.

• Khoáng chất: Chứa canxi, kali, magie, sắt và kẽm – tốt cho cơ bắp, tim mạch và hệ miễn dịch.

• Chất chống oxy hóa: Có chứa flavonoid và polyphenol giúp ngăn ngừa tổn thương tế bào và hỗ trợ giải độc gan.

• Không chứa chất béo và cholesterol.

Đường mía tinh luyện:

• Cung cấp năng lượng nhanh (carbohydrate đơn giản).

• Tuy nhiên, cần sử dụng điều độ vì tiêu thụ đường tinh luyện quá nhiều có thể ảnh hưởng xấu đến sức khỏe (tăng nguy cơ béo phì, tiểu đường, tim mạch).

Mật rỉ:

• Giàu sắt, magie, vitamin B6, được xem là nguồn khoáng tốt cho người thiếu máu hoặc phụ nữ mang thai khi dùng liều lượng hợp lý.

• Thường được sử dụng trong các loại bánh, nước uống bổ sung năng lượng.

3. Vai trò và tiềm năng của cây mía

Không chỉ là cây trồng có giá trị kinh tế cao, mía còn đóng vai trò quan trọng trong phát triển nông nghiệp bền vững nhờ khả năng cung cấp năng lượng tái tạo, tận dụng được toàn bộ sản phẩm và phụ phẩm, đồng thời giúp cải thiện sinh kế của hàng triệu nông dân ở các quốc gia đang phát triển.